Koliko je značajna reprodukcija u stočarstvu

Ilustracija: krave, foto: Svetlana Kovačević, Domaćinska kuća
Ilustracija: krave, foto: Svetlana Kovačević, Domaćinska kuća

Razmnožavanje goveda predstavlja osnovu proizvodnje mleka i mesa. Bez teljenja proizvodnja mleka opada i konačno prestaje. Goveda u 97 do 99 % tele samo jedno tele. Pubertet se kod goveda javlja nakon polnog sazrevanja, a manifestuje se pojavom polnog ciklusa. Pubertet se u proseku javlja oko 9. meseca života, ali na pojavu puberteta utiče rasa (ranozrele rase ulaze u pubertet sa 8 meseci, kasnozrele i nakon 10-tog meseca), ishrana, telesna masa i sezona teljenja.

U zavisnosti od rase holštajn-frizijske rase prvi put se osemenjavaju u dobu od 15 meseci, a simentalci u dobu od 16 do 17 meseci i masom 380-390 kilograma ili 60% mase odrasle dobi.

Ilustracija: farma krava, foto: Goran Đaković
Ilustracija: farma krava, foto: Goran Đaković

Pojava polne zrelosti manifestuje se polnim ciklusom, koji prosečno kod krava traje 21 dan (17-24 dana). Prva ovulacija nakon teljenja često nije vidljiva, a prvo gonjenje posle teljenja može se uočiti nakon 10 dana. Ako krava nakon teljenja nije u estrusu verovatno se radi o tome da je krava bolesna ili se pojavilo „tiho gonjenje“. Polni ciklus sastoji se od pet faza: proestrum, estrus, metestrus, diestrus i anestrus, od kojih je za reprodukciju goveda najvažniji estrus (teranje, gonjenje). U fazi estrusa ženka je spremna za mužjaka i u toj fazi dolazi do ovulacije. Ispoljava se spoljnim znakovima kao što su: nemir, slabiji apetit, problemi pri muži, vulva je crvena i otečena, povećava se kretanje životinja, krave zaskaču druge krave. Ova faza ciklusa traje 24-36 sati, a osemenjivanje je najuspješnije 12-18 sati nakon pojave prvih znakova estrusa.

Proizvodnja goveđeg mleka i mesa ponajviše zavisi od plodnosti krava. Stoga, u govedarskom menadžmentu imamo određene parametre plodnosti koje pratimo. To su:
Međutelidbeno razdoblje: razdoblje između dva telenja; razdoblje veće od 365 dana je znak slabije plodnosti
Servis period: razdoblje od telenja do ponovne oplodnje; optimalno bi trebalo da traje od 60 – 90 dana

Indeks osemenjavanja: označava broj osemenjavanja po steonoj kravi
Indeks teljenja: odnos između ukupnog broja teljenja krava i junica i prosečnog broja krava u stadu; zadovoljavajući indeks bi trebao biti između 100 i 110

Plodnost krava i sam polni ciklus, posebno kod visoko mlečnih goveda, predstavljaju vrlo osetljivu fazu proizvodnje. Stoga, u današnjem uzgoju postoje brojni faktori koji na nega utiču. Glavni faktor jeste ishrana, a prvenstveno snabdevanje energetskom komponentom obroka. Na plodnost krava povoljno utiče hrana sa više vlakana, jer smanjuje zdravstvene probleme krava i smanjuje međutelidbeni period. Osim toga, treba paziti da hrana nije plesniva, da dugotrajno nije izložena temperaturama višim od 32 °C i vlazi većoj od 75 %. Takođe, u ishrani treba paziti na snabdevanje kalijumom i natrijumom, vitaminom D, kao i elementima poput bakra, joda i mangana. Jak uticaj na plodnost krava ima muža, postupak osemenjavanja, visoka proizvodnja mleka, način držanja, prenatalni gubici (abortusi).