Kvalitet sadnica za podizanje zasada

Ilustracija: sadnice, foto: R.C.
Ilustracija: sadnice, foto: R.C.

Uspešna proizvodnja voća ne može se zamisliti bez kvalitetnog sadnog materijala. Kvalitet sadnice je određen Pravilnikom o kvalitetu sadnog materijala. Kvalitetna sadnica treba da potiče iz registrovanog rasadnika, da su sortna čistoća i zdravstvena ispravnost sadnice garantovani odgovarajućim dokumentima i da je vizuelni kvalitet
sadnice u skladu sa pravilnikom o kvalitetu sadnog materijala. Proizvodnja sadnog materijala za visokointenzivne zasade jabuka podrazumeva visoko kalemljenje (15–20 cm od zemlje) i sadnice koje su dobro obrasle umereno bujnim letorastima ili prevremenim grančicama. Ako se sade ovakve sadnice, spojno mesto treba da bude 10 cm iznad zemlje. Utvrđeno je da su voćke za 30% slabije bujnosti ako se kaleme i sade na ovakav način. Nisko kalemljenje ima često za posledicu da spojno mesto bude zatrpano sa zemljom ili u neposrednom kontaktu sa zemljom, što kasnije može uticati na pojačanu bujnost. U drugoj godini zasada podignutog ovim sadnicama može se dobiti 15–25 t/ha plodova.

Kvalitet voćnih sadnica određen je zdravstvenim stanjem, kvalitetom srastanja spojnog mesta, razvijenošću korenovog sistema i nadzemnog dela i starošću sadnice. Voćne sadnice treba da su zdrave. Spojno mesto treba da je dobro sraslo. Stablo treba da je pravo, glatko, neozleđeno od grada i sa potpuno zaraslim presecima ukoliko su pinsirane bujnije grančice. Debljina sadnice nije toliko značajna kao razvijenost korenovog sistema.
Razvijen i zdrav korenov sistem voćnih sadnica glavno je merilo vrednosti sadnice.
Klasiranje sadnica se vrši u dve klase. U prvu klasu spadaju sadnice s dobro razvijenim korenovim sistemom, normalno razvijene, prave, zdrave i s dobro sraslim spojnim mestom.

Prema našem Pravilniku o normama kvaliteta sadnog materijala predviđeno je da jednogodišnje voćne sadnice, koje se stavljaju u promet treba da imaju korenov sistem sa najmanje 5 osnovnih žila dužine 20 cm. Dužina nadzemnog dela sadnice jabuke, kruške, dunje, šljive, trešnje, kajsije i badema treba da iznosi najmanje 1 m, breskve, višnje, leske, kruške na dunji i jabuka na slabobujnim vegetativnim podlogama – najmanje 70 cm, a orah 40 cm. Prečnik sadnica neposredno iznad korenovog vrata ne sme biti manji od 10 mm. Sadnice druge klase su slabije razvijene od sadnica predviđenih Pravilnikom, te se ne mogu staviti u promet već se obično ponovo vraćaju u rastilo, gde ostaju još godinu dana da ojačaju.

Kod jabuke, za oblik krune vitko vreteno, prema kriterijumima u razvijenim voćarskim zemljama, visokokvalitetna sadnica ekstra klase treba da bude sa prečnikom od najmanje 13 mm na visini od 10 cm iznad spojnog mesta, kao i sa najmanje 5 prevremenih grančica sa najmanjom dužinom od 35–45 cm kod sorti standardnog tipa rasta i sa dužinom od 20–30 cm kod spur tipova. Optimalna dužina prvih nekoliko prevremenih grančica zavisi od sorte i načina gajenja, a najviše od gustine sadnje. Prva prevremena grančica treba da je na visini od 65–75 cm, u zavisnosti od sorte i načina gajenja.

Za uzgojni oblik vitko vreteno i njegove modifikacije najbolje je odabrati sadnice 7+, tj. sadnice sa 7  dugih, pravilno raspoređenih, prevremenih grančica sa nekoliko kratkih prevremenih grančica koje se nalaze neposredno iznad njih. Otvoren ugao grananja prevremenih grančica i njihov pravilan raspored duž vodilice su od izuzetnog značaja za pravilno formiranje uzgojnog oblika. Najčešći uzrok neodgovarajućeg kvaliteta sadnica, sa malo ili bez prevremenih grančica, je nedovoljno rastojanje unutar redova između sadnica u rastilu. U gustim rastilima je materijal dosta neujednačen. Veoma je važno da se, ukoliko se želi proizvodnja sadnica sa prevremenim grančicama, podloge sade na većem rastojanju u redu od 30 do 35 cm kako bi se grančice dobro razvile u svim pravcima, jer ukoliko je rastojanje manje, onda se prevremene grančice razvijaju samo u pravcu prohoda.